ankara escort , escort , ankara escort
Anasayfa Çocuk Gelişimi Çocuk Gelişimi Aşamaları Çocuk Gelişim Kuramı Nedir? Hangi Kuramlar Vardır?

Çocuk Gelişim Kuramı Nedir? Hangi Kuramlar Vardır?

Çocuk Gelişim Kuramı Nedir? Hangi Kuramlar Vardır?
0

Çocuk Gelişim Kuramı, çocukların nasıl geliştiğini inceleyen çalışmalardır. Tüm insanlar, çocukluk, ergenlik ve yetişkinlik dönemlerindeki gelişim özellikleri sebebiyle bireysel farklılıklar gösterirler. Bu sebeple, gelişim süreçlerindeki önemli noktalara ulaşma konusunda kesin bir zaman veya bir yaştan söz etmek yerine, ortalama bir zaman veya yaştan söz etmek daha gerçekçi bir yaklaşımdır.

Çocuk Gelişim Kuramı | Mekanik Model ve Organik Model

Gelişim psikolojisini inceleyen Mekanik Model, evreni bir makine benzeri fonksiyonda ele alır. Organik Model ise bir alternatif olarak, evrenin yaşayan bir organizma olarak işlediğini kabul eder.


Öğrenme Teorisi Modeli

“Tepki-Organizma Modeli” kavramıyla temsil edilen mekanik modele dayanır. Bir organizmanın davranışını, genetik yapısı ve maruz kaldığı uyaranların belirlediğini kabul eder. İleri psikolojik fonksiyonların hayatın içinde ve çevreyle etkileşim halinde olunduğu sırada öğrenildiğini kabul eden modeldir. Karmaşık insan davranışının, daha basit ve yalın davranışlar toplamından oluştuğunu ön planda tutar. Mekanik model teorisyenlerine göre gelişim, zaman içinde davranışların yalın durumdan daha karmaşık davranış haline değişimidir. 2 temel davranış değişikliği teorisi şunlardır:

Ontogenetik Davranışlar: yaşam boyu organizmaya öğretilen ve organizmanın öğrendiği davranışlardır.
Filogenetik Davranışlar: organizmanın çevreye uyum yeteneğindeki gelişim ve değişimi içerir.

Bilişsel Gelişim Modeli

Organik evren modeline göre evren, yaşayan bir organizmadır. Değişiklikler dönemsel olarak olmaktadır ve her bir dönemde bir öncekinden farklı ve daha karmaşıktır. Piaget’in Bilişsel Gelişim teorisi ve Freud’un kişilik oluşumu teorileri bu modele dayanmaktadır. Her gelişim aşaması bir önceki safhanın özellikleri ile kendi karakteristik özelliklerini birlikte taşır.

Sosyal ve Duygusal Gelişimi Açıklayan Kuramlar

Psikanalitik Kuram:
Freud’un (1856-1939) görüşlerini temel alarak oluşturulmuştur. Psikanaliz yöntemiyle anormal davranışları tedavi ederken, kişiliğin gelişimini açıklayıcı görüşler üzerinde durmuştur.

Freud Kişilik Gelişim Kuramı:
Kişilik gelişimini 3 temel kuram altında açıklamıştır: Topografik, Yapısal ve Psikoseksüel Gelişim Kuramı. Freud’a göre duygusal problemin temelinde içgüdüsel dürtülerin vardır.

Topografik Kişilik Kuramı:
Bilinç alanı dışında, bilinç öncesi ve bilinç dışı yapılar yer almaktadır. Bireyin bilinçli şekilde varlığını algıladığı yaşantısı bilinç bölgesinde bulunurken, zihnini ve dikkatini zorlayarak anımsadığı olaylar bilinç öncesinde yer alır. İçgüdüsel tepkilerin kaynağı, bilinç alanı dışındadır.

Yapısal Kişilik Kuramı:
Freud, kişiliğin örgütlenmesini id, ego ve süperego örgütlenmesi ile açıklamıştır. Bilinçdışı bir yapı olan id, kişiliğin psişik enerjisi ve içgüdüleri barındırır. Gerçeklik ilkesine göre faaliyet gösteren ve kısmi olarak bilinçli bölge egodur. Süperego ise ahlaki ilkelere göre hareket eden yapıdır.

Çocuk Gelişim Kuramı – Psikoseksüel Gelişim Kuramı:

Yaşamın ilk 6 yılını kişilik oluşumundan sorumlu tutmaktadır. Yaşa göre, libidonun odaklandığı erojen bölge değişimi ile psikoseksüel aşamalar yaşanmaktadır.

  1. Oral Dönem: Ağız bölgesi, doğumdan hemen sonra bebeğin haz duygusunu yaşadığı, doyum aracı olan ve 18. aya kadar erojen olan bölgedir.
  2. Anal Dönem: 1,5 ile 3 yaş arası dönemi kapsar ve erojen bölge anüs ve çevresidir. Dışkısına ilgi duyduğu ve merak ettiği yaşlardır. Tuvalet eğitimi ile birlikte, çocuk kendi iradesiyle bir şeyler yapabildiğini keşfeder.
  3. Fallik Dönem: 3-6 yaş arasını kapsar. Erojen bölge cinsel organdır ve erkek çocuk anneye ilgi duyar. Kız çocuk penis yokluğundan dolayı erkek çocukları kıskanır. Erkek çocukta Ödipal karmaşa, hemcinsi olan baba ile özdeşim kurmasıyla çözümlenir. Kız çocukta Elektra karmaşası ise, anne ile olumlu iletişim ve özdeşim ile çözümlenir.
  4. Gizil (Latent) Dönem: 6 yaş-ergenlik arasındaki süreçtir. Çocuğun tüm ilgisi, bilişsel becerilerinin gelişimine bağlı olarak öğrenme ve sosyal beceri kazanmaya yönelmiştir.
  5. Genital Dönem: Yetişkinlik boyunca devam eden süreçtir. Sağlıklı çözümleme neticesinde ergen, karşı cinsle sağlıklı sevgi ilişkisi kuracaktır.

Çocuk Gelişim Kuramı – Erikson Psikososyal Kuramı:

E. Erikson (1902-1994), çocuk gelişiminde kültürün etkisi üzerinde durmuştur. Bebeklik ve çocukluk dönemlerinde toplumsal yaşantı ve deneyimlerin gelişimde çok daha belirleyici olduğunu ifade etmiştir. Erikson’a göre gelişim evreleri:

  1. Güvene Karşı Güvensizlik (0-1 yaş): Çocukta güven ve güvensizlik algısının gelişimi, ihtiyaçlarının ebeveyn tarafından hangi ölçüde karşılandığı ile ilişkilidir.
  2. Özerkliğe karşı Kuşku ve Utanç (1-3 yaş): Yürüme eylemi ile birlikte etrafı inceleyen, deneme şansı verilen, fırsat tanınan çocuklarda bağımsızlık duygusu gelişir.
  3. Girişimciliğe karşı Suçluluk (3-6yaş): Çocuğa kendi dünyasını tanıma fırsatı sunulursa, girişimcilik özelliği pekişecektir. Koruyucu ve kısıtlayıcı ebeveyn, çocukta suçluluk duygusu gelişimine sebep olur.
  4. Başarılı Olmaya Karşı Aşağılık Duygusu (6-12 yaş): Girişimlerinde başarılı olan çocuklar, ileriki yıllarda güven duygusu kazanacaktır. Çocuğu bu dönemde cesaretlendirmek çok değerlidir.
  5. Kimlik Kazanımına Karşı Kimlik Krizi (12-18 yaş): Ergenlere, gelecekleriyle ilgili değişik fırsat ve roller denemesi imkânı verilirse, kargaşa durumu çözülecektir.
  6. Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık (20-40 yaş): Genç yetişkinlik yıllarında diğer insanlarla yakın dostluk ve anlamlı ilişkiler kurulmalıdır.
  7. Üretkenliğe Karşı Durgunluk ( 40-60 yaş): Orta yetişkinlik döneminde, kültürel değerleri gençlere aktararak, onlara rehberlik edilen dönemdir. Bu sayede üretkenlik devam edecektir, aksi durumda durgun ve kendine dönük bir yaşam sürer.
  8. Bütünlüğe karşı Umutsuzluk (60 yaş üstü): İleri yetişkinlik döneminde  kendine dönen ve durumu kabul eden birey, yaşamın anlamını yakalayarak, bütünlüğe ulaşır.

Çocuk Gelişim Kuramı – Sosyal Öğrenme Kuramı:

Bu kuramın öncüleri A. Bandura ve W. Mischel’dir. Yeni davranışlar, sosyal ortam içerisinde öğrenilir. Davranışların şekillenmesi, yaşantı deneyimi ile gerçekleşir. Bununla birlikte, gelişimin temel faktörleri davranış, çevre ve biliş boyutlarıdır. Davranış, biliş ve çevre arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Çevre düşünceleri etkilerken, birey bilişsel yapısına uygun seçimlerde bulunacaktır.
Davranışçılığı esas alan bu kuramda, birey olumlu geri bildirim (ödül) aldığı davranışı tekrar etme eğilimindedir. Bu kuramdaki diğer kavram olan gözlem, öğrenmede kilit noktadır. Birey, dikkate değer bulduğu ve dikkatini yoğunlaştırdığı durumlarda “model alarak” öğrenir. Çocukların kendi akranları ile olan farklılıklar üzerine odaklanan Sosyal Öğrenme Kuramı, sosyal ve duygusal problemleri açıklama konusunda yararlıdır.

Çocuk Gelişim  Kuramı – Bağlanma Kuramı

john bowlbyJ.Bowlby (1908-1990) bu kuramın öncüsü olarak, gelişimin sosyal, duygusal ve bilişsel boyutlarını bütünleştirmiştir. Annesiyle etkileşim sürecinde bebek genelleşmiş beklentiler geliştirir ve bebeğin davranışı da öğrenme ve bilişsel yapılarla gelişir. Bağlanma yaşam boyu süren bir süreçtir.
S. Ainsworth, bebeklik dönemindeki bağlanma stillerini tanımlamıştır. Güvenli bağlanma modeli gelişen çocuk, stres durumunda çabuk sakinleşerek, etrafa ilgi gösterirler. Güvensiz bağlanma 2 türlüdür: kaçınan bağlanma tipi (annenin varlığında ilgi göstermeyen, yokluğunda fazla etkilenmeyen) ve kaygılı tutarsız bağlanma tipi (anneye yapışık, yabancıları reddeden, annenin yokluğunda kaygı ve gerilim gösteren). Yaşam olayları bebeklerin bağlanma davranışında etkilidir.

Çocuk Gelişim Kuramı – Bilişsel Gelişimi Açıklayan Temel Kuramlar

Bilgi İşleme Kuramı: Bu kuram, problem çözme ve muhakeme yapma noktasında, çevreden bilginin nasıl kazanıldığı, zihnin bilgiyi nasıl algıladığı, bilgiyi hafızadan geri getirerek nasıl kullanıldığını açıklar. Çevreden gelen uyaranlar duyu organları tarafından algılanır ve bunlar kısa ve uzun süreli hafızaya ulaşır. Düşünce hafızayı, hafıza da düşünceyi belirleyebilir.

Çocuk Gelişim Kuramı – Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı:

piaget kuramıJ. Piaget (1896-1980), gelişim sürecinde olan çocukların büyüdükçe, düşünce yapılarında niteliksel, önemli özellikler kazandıklarını gözlemlemiştir. Düşüncede önemli değişiklikler 2 yaşında, 7 yaşında ve 11 yaşında başlar. Piaget’in kuramı, bilişsel gelişim konusuna açıklık getirerek, çocuğun veya ergenin zihinsel sürecini tanımlamaktadır. Bu kurama göre gelişim dönemleri şu şekildedir:

0-2 yaş: Duyusal Motor dönemidir. Bebek dünyayı organları ve motor hareketleri ile yapılandırır.
2-7 yaş: İşlem Öncesi dönemdir. Bilgiyi sistemli işleyemez. Tek boyutlu düşünce hakimdir.
7-11 yaş: Somut İşlemsel dönemdir. Akıl yürütme, duyu organları ile algılanan sınırlar içindedir.
11-12 yaş üstü: Soyut İşlemsel dönem: Düşünce ve akıl yürütme, gerçek ve somut uyaranların ötesinde de vardır.


Kaynak:
Çocuk ve Ergen Psikolojisi-
Prof. Dr. Betül Aydın

Uzm. Dr. Gökçe Küçükyazıcı Çocuk ve Ergen Psikiyatristi İstanbul – Batı Ataşehir Tel: 0 216 688 14 74

Bu konuyla ilgili yorumunuzu yapabilir veya merak ettiklerinizi sorabilirsiniz!

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir